جاجیم

جاجیم

جاجیم

جاجیم دست بافته ای است تارنما ( معمولا داراي نقوش لوزي و راه راه) كه با استفاده از نخ‌های رنگین و ظریف پشمی یا پنبه‌ای یا آمیزه‌ای از این دو بافته مي شود.جاجیم‌بافی به عنوان یکی از صنایع دستی رایج در ایران است و از دیرباز بین خانواده‌های روستایی و عشایر رواج داشته‌است. جاجیم به عنوان زیرانداز، پلاس، فرش و رختخواب پیچ استفاده می‌شود و هم‌چنین هنگام کوچ عشایر برای بسته‌بندی و جابه‌جایی اسباب و لوازم و گاهی به‌عنوان بالاپوش گرم مورد استفاده قرار می‌گیرد.در ایران جاجیم را بیشتر بر روی کرسی و رختخوابهای کنار اتاق می اندازند یا به عنوان رختخواب پیچ روانداز و حتی رویة لحاف از آن استفاده می کنند. حتی در برخی از خانواده‌های روستایی جاجیم را به‌عنوان چشم‌روشنی و جهیزیه نوعروسان هدیه می‌دهند.

جاجیم

تاریخچه

اگرچه زمان دقیق شروع بافت مسند که امروزه یکی از معروف‌ترین زیراندازهای ایران است، دقیقاً مشخص نیست، اما دارای سابقه‌ای ۷۰ ساله در منطقه است. علت اطلاق نام «مسند» به گلیم مذکور آن بوده که در گذشته (با توجه به نقش محرابی که در متن آن کار رفته) به عنوان جانمازی مورد استفاده قرار می‌گرفته، و پس از آن که طرح‌ها و نقش‌های آن تنوع زیادی یافته، این نوع گلیم را بیشتر در بالای اتاق‌ها و در محل‌هایی که ویژه‌ی نشستن میهمانان بوده می‌گستراندند و از این نظر کم‌کم به مسند معروف شده است.

نخ‌ها در ساختار بافت و نقش اندازی

جاجیم‌ها از دستبافته‌های بدون پرز هستند که جنس تار و پود آن‌ها بیشتر از پشم است اما نخ پنبه‌ای یا ترکیبی از نخ‌های پنبه و پشم هم در آن‌ها دیده شدهاست. جاجیم از به هم دوخته شدن چند تخته (نوار) جاجیم بافت شکل می‌گیرد. عرض نوارها بین هجده تا ۳۵ سانتیمتر، و طولشان بین سه تا شش متر در نواحی گوناگون تفاوت می کند. جاجیم بافت که بر خلاف همه بافتههای دیگر «تارنما» است و پود آن دیده نمیشود بافتی متناوب دارد و تارهای آن در نقش اندازیها معلق است. این تارهای معلقِ اضافی موجب می‌شود که جاجیم تا اندازه‌‌ای برجسته به نظر آید. رنگ تارها نیز، متناسب با نقش مورد نظر بافنده، تفاوت می‌کند. این ویژگی‌ها موجب می‌شود که طرح و ترکیب بندی نقشهای جاجیم به شکل خطی باشد. نقش جاجیم با تار نمایان می‌شود و با انتخاب چله (تار) چند رنگ می‌توان بر آن نقش انداخت. از این رو، نقش پردازی جاجیم منحصر است به نقش مُحَرَّمات قائم (نقشمایه ای به شکل نوارهای پهن بافته شده در طول یک تخته جاجیم ) و نیز نقشمایه های چهارخانه و شطرنجی و طرح های سرتاسری که در جهت درازای بافت امتدادپذیر باشد.

بیشتر بخوانید
راهنمای خرید پاوربانک

جاجیم

پودگذاری و بافت

برای بافت جاجیم، معمولاً دستگاه (دار) جاجیم بافی به صورت افقی روی زمین قرار میگیرد. مجموعة تارها (چله)، که نسبت به سایر بافته ها، متراکم تر و رنگ آنها متغیر است، به طول تقریبی بیست تا سی‌متر، به موازات هم به فاصله چند سانتیمتری زمین، در کنار هم کشیده می‌شوند. تارها در ابتدای دستگاه، به دور چوبی به نام سرْدار و در انتها به دور چوبی به نام زیردار، که به زمین متصل شدهاند، میچرخند. همیشه نیمی از تارها، به صورت یکی در میان، با چوبی که نخی به شکل خاص به دور آن تابیده شدهاست (چوب کوجی)، از نیم دیگر تارها جدا میشود.
دو سر این چوب با دو رشته طناب به بالا کشیده می‌شود و به سه پایه‌ای چوبی متصل می‌شود که قابل جابجایی است و همیشه در محل بافت قرار میگیرد؛ بنابراین، همیشه نیمی از تارها، به صورت یکی در میان، در بالا و نیمی دیگر در پایین قرار میگیرد. در دستگاه جاجیم بافی، از چوب هایی استفاده می شود که بافنده به فراخور طرح و نقش، با آن‌ها تارهایی را که می خواهد روی بافته معلق بمانند، بلند میکند و پودگذاری مینماید. به این طریق، چند «وَرد» به طور غیرمستقیم وارد دستگاه بافندگی میشود.